Η κρίση στην Ιταλία έχει όνομα: ονομάζεται ευρώ

Η κρίση στην Ιταλία έχει όνομα: ονομάζεται ευρώ

  • Η κρίση στην Ιταλία έχει όνομα: ονομάζεται ευρώ

Του Άγγελου Καλοδούκα

 

Από τότε που η Ιταλία μπήκε στη διαδικασία που οδηγούσε στο ευρώ (1999) η οικονομία της μπήκε σε μαύρες μέρες. Στις καλές μέρες του ευρώ, το βιοτικό επίπεδο στην Ιταλία μόλις και μετά βίας ήταν ελάχιστα ανώτερο του 1999, στην πραγματικότητα η οικονομία της ήταν σε διαρκή στασιμότητα. Η κρίση του 2008-9 την αποτελείωσε. Δέκα χρόνια αργότερα, το επίπεδο της οικονομίας είναι ακόμα κατώτερο του 2008. 


Η Ιταλία μοιάζει στην κρίση μόνο με μια άλλη χώρα της Ε.Ε.: την Ελλάδα, (αν και, ασφαλώς, όλος ο ευρωπαϊκός νότος έχει τα ίδια πάνω-κάτω προβλήματα). Στην Ιταλία τα τελευταία τέσσερα χρόνια έχουν δημιουργηθεί περίπου 1.000.000 θέσεις εργασίας. Όμως το 60% είναι θέσεις μερικής απασχόλησης. Το 30% των νέων κάτω των 25 ετών είναι άνεργοι. Όσοι νέοι έχουν κάποια εκπαίδευση, φεύγουν στο εξωτερικό για να βρουν την τύχη τους.


Η μοναδική οικονομική βεβαιότητα για το μέλλον που υπάρχει είναι μια και ασφαλής: ακόμα και αν υπάρξει κάποιου είδους ανάπτυξης, αυτή θα βαθύνει τις ανισότητες, δεν θα τις θεραπεύσει.


Το ευρώ σήμαινε ότι χειρότερο για μια από τις μεγαλύτερες καπιταλιστικές οικονομίες του πλανήτη (8η παγκοσμίως). Πριν την είσοδο στο ευρώ, οι ιταλικές κυβερνήσεις διατηρούσαν την ανταγωνιστικότητα του ιταλικού καπιταλισμού, όταν χρειαζόταν, μέσω της υποτίμησης του εθνικού νομίσματος. Η είσοδος στο ευρώ έκανε αδύνατη αυτήν την επιλογή με αποτέλεσμα, διαρκή λιτότητα, οικονομική αποτελμάτωση, στάσιμοι μισθοί, υψηλή ανεργία, επισφαλείς συνθήκες εργασίας. Τίποτα από αυτά δεν διέσωσαν τον ιταλικό καπιταλισμό: το ακριβό ευρώ οδήγησε σε πτώση των ιταλικών εξαγωγών, τη μεγαλύτερη πτώση που γνώρισε ανεπτυγμένη καπιταλιστική χώρα.


Τα προβλήματα με το ευρώ ήταν από την αρχή ξεκάθαρα. Χώρες με διαφορετικά επίπεδα οικονομίας και ανταγωνιστικότητας μπήκαν κάτω από τον στενό κορσέ ενός ενιαίου νομίσματος. Αυτό μόνο τις πλέον ισχυρές οικονομίες ευνοούσε (λέγε με Γερμανία!) και μόνο το πολύ μεγάλο κεφάλαιο στο εσωτερικό των κρατών-μελών. Το βασικό αυτό «ελάττωμα» του ευρώ δεν μπορεί να επιδιορθωθεί. Δεν υπάρχει κανένας μέσος όρος, ένα μέσο επίπεδο του ευρώ, που να ικανοποιεί τόσο διαφορετικές οικονομίες και οικονομικά συμφέροντα.


Όπως και στην Ελλάδα, στην Ιταλία η εμφανής αιτία της οικονομικής κακοδαιμονίας, αντιμετωπίστηκε από τα καθεστωτικά κόμματα ως «αναπόφευκτη λόγω της παγκοσμιοποίησης» και με ευχολόγια: «εκσυγχρονισμός», να «επενδύσουμε στην τεχνολογία», στο «ισχυρό και εκπαιδευμένο εργατικό προσωπικό της χώρας», στα «συγκριτικά πλεονεκτήματα». Ότι λένε και οι ελληνικές κυβερνήσεις (και η σημερινή του ΣΥΡΙΖΑ) χρόνια τώρα. Φυσικά, οι γραφικές αυτές δήθεν «οικονομικές φυγές προς τα εμπρός» απέτυχαν στην πράξη παταγωδώς. Το αποτέλεσμα στην Ιταλία είναι η άνοδος ακροδεξιών και φασιστικών κομμάτων, και λαϊκιστικών μορφωμάτων όπως το Κίνημα Πέντε Αστέρων, οι μόνοι κερδισμένοι από την κρίση. Τα επίσημα συστημικά κόμματα και η Αριστερά καταποντίστηκαν.


Γιατί συμβαίνει αυτό; 


Ενώ είναι εμφανής η οικονομική αιτία, το οικονομικό υπόβαθρο της πολιτικής και κοινωνική κρίσης, είναι εξαιρετικά ασαφής η απάντηση τόσο από την άρχουσα τάξη, όσο και από όσους θα ήθελαν να εκφράσουν τον κόσμο της εργασίας.


Ενώ το μεγάλο κεφάλαιο επιθυμεί την παραμονή στο ευρώ, το υπόλοιπο κομμάτι της άρχουσας τάξης έχει αμφιθυμία απέναντί του. Μπορεί να θεωρεί το ευρώ λάθος, αλλά και κάθε άλλη επιλογή ακόμα χειρότερη. Καθόλου τυχαία, στην Ιταλία τα κερδισμένα από την κρίση κόμματα, λαϊκιστικά και ακροδεξιά, έριξαν νερό στην αντι-ευρώ και αντι-Ε.Ε. ρητορική τους. Τώρα ζητούν «μεταρρύθμιση», να υπάρχουν «εξαιρέσεις», όχι την έξοδο από το ευρώ.


Η ίδια αμφιθυμία υπάρχει και στις διευθυνόμενες τάξεις. Δεκαετίες τώρα, οι αλλαγές που επέφεραν η παγκοσμιοποίηση και η τεχνολογία, αποδυνάμωσαν τα συνδικάτα και οδήγησαν τον κόσμο της εργασίας στην εξατομίκευση. Αν σε αυτά προστεθεί η ιδεολογικοπολιτική ήττα και έκλειψη της Αριστεράς, έχουμε την πλήρη αδυναμία και ανικανότητα για μια άλλη προοπτική για τις διευθυνόμενες τάξεις.


Πηγαίνοντας fast forward στην Ελλάδα, τα πράγματα γίνονται καθαρότερα. Ένα κομμάτι της Αριστεράς (ΣΥΡΙΖΑ) επεδίωξε να συνδυάσει την παραμονή στο ευρώ με τον (αρχικό) ριζοσπαστισμό. Απέτυχε παταγωδώς. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ο σημερινός ΣΥΡΙΖΑ έκανε παραινέσεις στο SPD για «προοδευτική»(!) συμμαχία με τους Χριστιανοδημοκράτες. Ευρώ-Ε.Ε.-«προοδευτικότητα» βρίσκονται μονάχα στα ταραγμένα ψυχεδελικά όνειρα της «Ευρωπαϊκής Αριστεράς».


Ένα άλλο κομμάτι της Αριστεράς αποτυγχάνει παταγωδώς προτείνοντας την επιστροφή στη δραχμή. Με ποιες κοινωνικές συμμαχίες, ποιες είναι εκείνες οι τάξεις και τα στρώματα, στη σημερινή ελληνική κοινωνία, που θα αποδέχονταν τις θυσίες που θα απαιτούσε μια τέτοια μετάβαση; Οι αγρότες με ποιον τρόπο θα πείθονταν να αλλάξουν το παραγωγικό μοντέλο τους και να στραφούν προς την εσωτερική αγορά, με ότι αυτό συνεπάγεται σε εργασία και βιοτικό επίπεδο; Ποιος θα αντιμετώπιζε τις επιπτώσεις και αντιστάσεις στα μεσαία στρώματα; Το εργατικό κίνημα θα στήριζε μια τέτοια μετάβαση; Που βρίσκεται αυτό σήμερα; Ποιες είναι οι διεθνείς συμμαχίες για μια τέτοια μετάβαση;


Το ευρώ και η Ε.Ε., κατά πάσα πιθανότητα, θα επιβιώσουν. Τουλάχιστον μέχρι την επόμενη παγκόσμια ύφεση (πράγμα αναπόφευκτο στο νεοφιλελευθερισμό). Και, ίσως, αυτή η σε αναμονή νέα παγκόσμια οικονομική κρίση, να δώσει την έξοδο από το δράμα φέρνοντας το τέλος του ευρώ. Δηλαδή, αυτό που συμβαίνει στις ελληνικές τραγωδίες. Ο από μηχανής θεός φέρνει τη λύτρωση.


Ετικέτες: Ιταλία, Ελλάδα, Ευρωζώνη, Ευρώπη