Η ΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΚΟΡΕΣ ΤΗΣ

Η ΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΚΟΡΕΣ ΤΗΣ

  • Η ΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΚΟΡΕΣ ΤΗΣ

Φαντάζομαι ότι η εκκλησία της Αγίας Σοφίας ήταν αφιερωμένη στη σοφία του Θεού και όχι σε κάποια κυρία. Τώρα βέβαια γιατί η σοφία του Θεού πρέπει να είναι και αγία, είναι άλλη υπόθεση. Εφόσον είναι του Θεού είναι κάτι πολύ περισσότερο από αγία: είναι θεϊκή. Αν αυτά συμβαίνουν, δεν ξέρω γιατί υποβιβάστηκε σε… απλή αγία.


Αν όμως μιλάμε όχι για τη θεϊκή σοφία αλλά για κάποια κυρία, τότε αυτή είναι η Αγία Σοφία της Ρώμης, η οποία τιμάται ως χριστιανή μάρτυρας, παρότι η ίδια δεν υπέφερε κανένα σωματικό μαρτύριο, όπως θα δούμε παρακάτω. Στις πολυάριθμες αγιογραφίες του χριστιανικού κόσμου ταυτίζεται με την Σοφία του Μιλάνου, της οποίας η αγιοποίηση ετελέσθη κάπου στον 6ο αιώνα. Βέβαια οι αγιογραφικές παραδόσεις περί την Σοφία είναι πολλές, διαφορετικές και αλληλοσυγκρουόμενες, όπως συμβαίνει με όλα τα μυθικά πρόσωπα, του Ιησού συμπεριλαμβανομένου. Μία από αυτές τις παραδόσεις θέλει τη Σοφία να ζει την περίοδο του αυτοκράτορα Διοκλητιανού και να περνά από μαρτύριο η ίδια. Αυτή η παράδοση έρχεται σε αντίθεση με την πιο διαδεδομένη παράδοση της Ελληνικής, της Αρμενικής και της Γεωργιανής εκκλησίας που θέλουν τη Σοφία να ζει μεν στην περίοδο του Διοκλητιανού (αρχές του 2ου αιώνα), αλλά το μαρτύριο να το περνούν οι τρεις κόρες της, η Πίστη, η Ελπίδα και η Αγάπη. Υποτίθεται ότι τα λείψανά τους έχουν μεταφερθεί στο γυναικείο μοναστήρι στο Έσχαου της Αλσατίας από το 778 και έτσι η λατρεία της διαδόθηκε σε όλη τη Γερμανία. Τα Acta Sanctorum αναφέρουν ότι η γιορτή της στις 15 Μαΐου πιστοποιείται σε γερμανικά, βελγικά και αγγλικά συναξάρια του 16ου αιώνα.


Η αγιογραφία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στην αρχή της σύγχρονης εποχής προσπάθησε να ταυτίσει την Αγία Σοφία που λατρευόταν στη Γερμανία με μια σειρά ποικίλων μαρτύρων με το όνομα Σοφία που είχαν καταγραφεί στην αρχή του Μεσαίωνα. Ανάμεσά τους ήταν μια καταγραφή από την εποχή του πάπα Σέργιου Β’ (9ος αιώνας) που ανέφερε μια επιγραφή η οποία έκανε λόγο για μια παρθένα που μαρτύρησε με το όνομα Σοφία (παρθένα με κόρες δεν κολλάει βέβαια, μόνον η Παναγία μύρισε τον κρίνο). Η επιγραφή είχε βρεθεί στην εκκλησία του San Martino ai Monti. Σε κάθε περίπτωση, με βάση τον εορτασμό της που ορίστηκε στις 15 Μαΐου, έγινε μία από τους «Αγίους του Πάγου», δηλ. τους αγίους των οποίων η ημερομηνία εορτασμού ήταν παραδοσιακά συνδεδεμένη με την τελευταία πιθανότητα πάγου στην Κεντρική Ευρώπη. Είναι γνωστή ως «Κρύα Σοφία» στη Γερμανία και στη Σλοβενία ως… «Υγρή Σοφία».


Στο μεγαλύτερο μέρος του ορθόδοξου χριστιανισμού, ωστόσο, κυριάρχησαν άλλες εκδοχές της… Σοφίτσας της μαρτυρικής. Μία εκδοχή από αυτές λέει ότι μαρτύρησε την εποχή του Αδριανού κι όχι του Διοκλητιανού και μάλιστα της δώσανε άλλη ημέρα εορτής, ήτοι τη 17η Σεπτεμβρίου. Όμως η εκδοχή αυτή αντιφάσκει με τον εαυτό της διότι υποστηρίζει ότι η Σοφία έζησε στον δεύτερο μισό του 1ου αιώνα και είχε και τρεις τσούπρες, ωστόσο χήρεψε και μετανάστευσε (λαθραία άραγε;) στη Ρώμη. Όμως ο Αδριανός ήταν αυτοκράτορας το 117 έως το 138, άρα το πράγμα δεν κολλάει. Κολλάει δεν κολλάει πάντως ο Αδριανός διέταξε τη σύλληψη όλης της τετραμελούς οικογένειας τάχα επειδή δεν έκρυβαν τη θρησκευτική τους πίστη, τον χριστιανισμό. Βέβαια είναι παράλογο ένας αυτοκράτορας να διατάζει τη σύλληψη συγκεκριμένων ατόμων, αυτό θα το έκανε ένας πολύ πιο χαμηλόβαθμος αξιωματούχος, άρα κι αυτό δεν κολλάει. Κολλάει δεν κολλάει πάντως, ο Αδριανός τις συνέλαβε και μάλιστα ανέλαβε ο ίδιος την προσπάθεια να τις… επαναφέρει στο δρόμο του πολυθεϊσμού, ζητώντας να προσφέρουν θυσία στη θεά Άρτεμη. Βέβαια αυτό δεν κολλάει γιατί ο Αδριανός θεωρείται ο πλέον ανεκτικός προς τους χριστιανούς αυτοκράτορας της εποχής. Κολλάει δεν κολλάει, όμως, ο Αδριανός το έκανε και μάλιστα προχώρησε σε βασανιστήρια. Βέβαια αυτό δεν κολλάει γιατί οι αυτοκράτορες δεν έκαναν οι ίδιοι τα βασανιστήρια σε χριστιανούς ή άλλους εγκληματίες της εποχής. Κολλάει δεν κολλάει, ωστόσο, ο Αδριανός το έκανε: Πρώτα είπε να του φέρουν την Πίστη, για να διασπάσει το ενιαίο μέτωπο της οικογένειας που αρνιόταν να αλλαξοπιστήσει. Επειδή η 12χρονη Πίστη επέμενε στην πίστη της, ο Αδριανός διέταξε να τη γδύσουν, να την ξυλοκοπήσουν και να της κόψουν τους μαστούς. Όμως, ώ του θαύματος από τους κομμένους μαστούς δεν έτρεξε αίμα, αλλά γάλα… Η Πίστη υπέμενε κι άλλα μαρτύρια ενώπιον της μητέρας της, η οποία της έδινε θάρρος να συνεχίσει να αντέχει. Όταν πια της είπαν ότι θα την αποκεφαλίσουν η μητέρα της την ενθάρρυνε να δεχθεί με χαρά τον αποκεφαλισμό, καθώς με το θάνατό της θα ενωνόταν με τον Χριστό.


Η 10χρονη Ελπίδα υπέστη το μαρτύριο της πυράς, αλλά, ώ του θαύματος οι φλόγες δεν την άγγιξαν και τελικά πέθανε από ξίφος –με τις παραινέσεις βέβαια της μητέρας της, Σοφίας.


Η 9χρονη Αγάπη εσύρθη τελευταία ενώπιον του αυτοκράτορα, του οποίου ο θυμός πλέον –σύμφωνα με τους Βίους των Αγίων– είχε φτάσει στα ουράνια. Διέταξε να την κρεμάσουν σε αγχόνη και ταυτόχρονα να την αλυσοδέσουν τόσο σφιχτά ώστε τα άκρα της να σπάσουν από τα δεσμά. Μετά είπε να τη ρίξουν σε έναν κλίβανο, απ’ όπου όμως την έβγαλε ένας άγγελος. Ο αφηνιασμένος Αδριανός που έβλεπε τη μικρούλα Αγάπη σαν ζόμπι που δεν πεθαίνει με τίποτε, κατέφυγε στη μόνη σίγουρη μέθοδο με την οποία πεθαίνουν τα ζόμπι: αποκεφαλισμός. Δυστυχώς ο άγγελος που είχε σώσει την Αγάπη από τον κλίβανο, είχε τελειώσει το ωράριό του, κι έτσι πέθανε και η μικρότερη κόρη της Σοφίας.


Η τελευταία χάρηκε ιδιαίτερα που οι κόρες της άντεξαν τα βασανιστήρια («το πνεύμα της ήταν χαρούμενο με το να βλέπει τις κόρες της τόσο υπέροχα να φτάνουν στις κατοικίες των δίκαιων», αναφέρει μια αγγλόφωνη εκδοχή της βιογραφίας της). Ο Αδριανός ξεθύμανε και άφησε τη Σοφία να φύγει, αλλά το γήινο σώμα και μυαλό της, σάλεψαν από τη θλίψη, και πέθανε και η ίδια (επρόκειτο περί καθαρής αυτοκτονίας, αλλά η παράδοση αποφεύγει τη λέξη καθότι η αυτοκτονία είναι αμάρτημα) λίγες μέρες μετά πάνω από τον τάφο των θυγατέρων της.


Βέβαια υπάρχουν πάμπολλες εκδοχές βασανιστηρίων από τους ευφάνταστους χριστιανούς συγγραφείς των βιογραφιών των αγίων. Σύμφωνα με ελληνικό συναξάρι τα πράγματα δεν έγιναν ακριβώς έτσι, αλλά ως ακολούθως: Έκαψαν όλες μαζί τις ιερές παρθένες πάνω σε ένα σιδερένιο κιγκλίδωμα, στη συνέχεια τις έριξαν σε ένα φούρνο με πορφυρό χρώμα και τελικά σε ένα καζάνι με κοχλάζουσα πίσσα, αλλά ο Κύριος τις έσωσε. Επίσης άλλοι συγγραφείς κάνουν λόγο για τροχό και άλλα βασανιστήρια της εποχής –ή άλλης εποχής.

Σε κάθε περίπτωση, εδώ έχουμε την επανεμφάνιση του αμείλικτου και απάνθρωπου Θεού της Παλαιάς Διαθήκης, που θέτει σε δοκιμασία την αφοσίωση του Αβραάμ, ζητώντας του να σκοτώσει τον ίδιο τον λατρεμένο του γιο, τον Ισαάκ. Εκεί τουλάχιστον ο Θεός αποτρέπει το έγκλημα την τελευταία στιγμή. Αντίθετα ο Θεός του παραμυθιού της Σοφίας είναι πολύ σκληρότερος: όχι μόνο τελείται το έγκλημα εις τριπλούν, αλλά η μητέρα είναι εκεί και μάλιστα απολαμβάνει και ενισχύει τις αντοχές των θυγατέρων της. Αντί να διασώσει με κάθε κόστος τα ανήλικα τρυφερούδια, ακόμη και αλλαξοπιστώντας η ίδια, προτιμά το αντίστροφο. Πρόκειται για φονταμενταλισμό που ξεπερνάει κάθε Ταλιμπάν της εποχής μας. Είναι νομίζω ένα από τα πλέον απάνθρωπα και απεχθή παραμύθια που έχουν εντάξει στην παράδοσή τους οι μονοθεϊστικές θρησκείες.


Ευτυχώς οι Σοφίες που γνωρίζω, δεν συμμερίζονται τις απόψεις της ομώνυμης αγίας. Το αντίθετο, είναι εξαιρετικοί άνθρωποι, ανεξαρτήτως της θρησκείας τους, και αληθινές ουμανίστριες. Με Αγάπη για τη ζωή, με Πίστη στον άνθρωπο και με Ελπίδα για τη μελλοντική γήινη κοινωνία.

 

 

Πέτρος Τσάγκαρης


Ετικέτες: Θρησκεία, Ιστορία, Αγία Σοφία, Πέτρος Τσάγκαρης